Όταν ήμουν μικρή, η Παραμονή των Χριστουγέννων ήταν μια μυσταγωγία για μένα. Σιγά σιγά και προσεχτικά ανάβαμε τα κεράκια του δέντρου μας. Το σπίτι μας μύριζε έλατο και κερί, μελομακάρονα και κουραμπιέδες. Η μαγεία τελείωνε όταν σβήναμε τα κεριά και πηγαίναμε για ύπνο. Αυτό κρατούσε δώδεκα μέρες, από την Παραμονή των Χριστουγέννων ως τα Θεοφάνια. Σε ερώτησή μου στο θείο μου γιατί ανάβουμε τα κεράκια, ο θείος μού απαντούσε για να βλέπει ο Αη Βασίλης που θα σου φέρει τα δώρα! Έπεφτα για ύπνο κι αναρωτιόμουν πώς θα έβρισκε ο Αη Βασίλης το σπίτι μας με σβησμένα τα κεράκια… Πού να φανταζόμουν τότε ότι δεκαετίες αργότερα θα διαμαρτυρόμουν για την κοπή των ελάτων!
Το έθιμο του δέντρου το έφεραν στην Ελλάδα οι Βαυαροί του Όθωνα, χωρίς να γνωρίζουν ότι ήταν βυζαντινό. Το πρώτο έλατο, στολισμένο με πολύχρωμα παιχνίδια, με κεριά και χρυσά κουκουνάρια, τοποθετήθηκε στο Πεδίον του Άρεως. Το μεγάλο κι ομορφοστολισμένο αυτό δέντρο γοήτευσε τους Αθηναίους και ξετρέλανε τα μικρά παιδιά, τόσο ώστε μικροί και μεγάλοι σχημάτιζαν ουρές για να το θαυμάσουν! Δύο Βαυαροί φρουροί το φυλούσαν για να μην κλαπούν τα στολίδια του... Θα έμενε στο Πεδίον του Άρεως όλο το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Την ημέρα όμως που πήγαν να το πάρουν, οι Αθηναίοι διαμαρτυρήθηκαν έντονα. Ο Δήμος συνεννοήθηκε με τους Βαυαρούς κι έτσι έμεινε το δέντρο ως το τέλος του Ιανουαρίου. Τα Χριστούγεννα του 1948 το καφενείο «Η ωραία Ελλάς», κοντά στην Αγία Ειρήνη, ήταν το πρώτο που έστησε δέντρο στολισμένο με παιχνίδια από αληθινή πορσελάνη, με κεράκια και χρυσούς καρπούς. Αυτό ήταν ιδέα ενός φιλέλληνα Βαυαρού αξιωματικού, του Ρούντολφ ΄Ερχαρτ, που ήθελε να γενικεύσει το ωραίο αυτό έθιμο της πατρίδας του, όπως νόμιζε, και στην Ελλάδα. Ο Έρχαρτ πέτυχε αυτό που ήθελε. Τα Χριστούγεννα του 1949 τα στολισμένα έλατα έκαναν την εμφάνισή τους σε πολλά αρχοντικά και τα επόμενα χρόνια σε όλα τα σπίτια, ως τις μέρες μας.
Ο πρώτος που σκέφτηκε, μια Παραμονή Χριστουγέννων, να στολίσει τα κλαδιά του ελάτου με πολύχρωμα κεριά ήταν ο Αυτοκράτορας του Βυζαντίου Μιχαήλ ο Γ΄, ο επονομαζόμενος «μέθυσος». Τα ανάκτορα βρίσκονταν στην πλατεία του ταύρου, απ΄όπου ο κόσμος περνούσε για να πάει στην εκκλησία. Τα κεριά αυτά τα άναψε τα μεσάνυχτα, τη στιγμή που οι καμπάνες καλούσαν τον κόσμο στη Χριστουγεννιάτικη Λειτουργία. Τα κεριά έμειναν αναμμένα πολλές ώρες. Ο κόσμος που περνούσε από την πλατεία, κοιτούσε με θαυμασμό το θέαμα. Το γεγονός αυτό άρεσε τόσο που από τον επόμενο χρόνο άρχισαν να στολίζουν τα σπίτια τους με έλατα.
Η συνήθεια αυτή, με το πέρασμα των χρόνων, έγινε έθιμο. Το έθιμο αυτό έγινε και έθιμο των Σταυροφόρων που το 1204 κυρίευσαν την Κωνσταντινούπολη. Όταν οι βυζαντινοί ξαναπήραν την Πόλη, οι Σταυροφόροι μετέφεραν το έθιμο στη Δύση. Μετά την άλωσης της Πόλης, από τους Τούρκους το 1453, οι μεν Έλληνες το ξέχασαν, οι δε Δυτικοί το συνέχισαν, ξεχνώντας τη βυζαντινή προέλευσή του.
Στην εποχή μας πλέον περισσότερα σπίτια στολίζουν ψεύτικα έλατα. Αλλά και το ψεύτικο έλατο είναι κι αυτό μια παλιά ιστορία! Το πρώτο ψεύτικο έλατο, σταλμένο από τη Γερμανία, στήθηκε το 1905 στην πλατεία Συντάγματος. Το δέντρο αυτό το στόλιζαν χρωματιστά λαμπιόνια, φαναράκια και πολλά άλλα στολίδια. Όταν άναβαν τα φώτα του ήταν μια μαγεία!! Ήταν τόσο πετυχημένο που το περνούσαν για αληθινό. Όλη η Αθήνα και ο Πειραιάς συγκεντρωνόταν στο Σύνταγμα για να θαυμάσουν και να χαρούν εκείνο το δέντρο!!
Ρόζα Μηνακούλη
