Η Αλήθεια πίσω από τα Δελφινάρια - Αττικό Πάρκο

«Κανένα ενυδρείο, κανένα δελφινάριο, όσο μεγάλο κι αν είναι, δεν μπορεί να μιμηθεί έστω και στο ελάχιστο τις συνθήκες στη θάλασσα, και κανένα δελφίνι που ζει σε ενυδρείο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί φυσιολογικό». Jacques Yves Cousteau

Η παρουσία αιχμάλωτων δελφινιών και θαλάσσιων λιονταριών σε τσιμεντένια κλουβιά δεν μπορεί να είναι αποδεκτή. Ακόμα και οι καλύτερες εγκαταστάσεις αδυνατούν να μιμηθούν το φυσικό περιβάλλον των ζώων και είναι ασφυκτικά μικρές, αν λάβουμε υπόψη μας τις αποστάσεις που υπό κανονικές συνθήκες καλύπτει ένα δελφίνι σε μία μέρα. Δορυφορική παρακολούθηση έχει δείξει ότι μπορούν να διανύσουν μέχρι και 40 μίλια ημερησίως. Σε φυσικές συνθήκες, τα δελφίνια περνούν μόνο 10% του χρόνου τους στην επιφάνεια του νερού, ενώ στις τεχνητές δεξαμενές είναι αναγκασμένα να περνούν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους στην επιφάνεια του νερού, γεγονός που προκαλεί προβλήματα στην υγεία τους. Σε συνθήκες αιχμαλωσίας, τα ζώα είναι επιρρεπή σε ασθένειες και συνεχή ψυχολογική πίεση. Μειώνεται ο μέσος όρος ζωής και η ποιότητα της ζωής τους υποβαθμίζεται σε μεγάλο βαθμό.

Για να διατηρείται καθαρό το νερό των δεξαμενών προστίθενται χημικές ουσίες που καθιστούν αδύνατη την παρουσία φυτών ή ζωντανών ψαριών και προκαλούν ερεθισμούς και πληγές στο δέρμα των δελφινιών. Τα δελφινάρια δεν μπορούν να προσφέρουν το χώρο, τα κοινωνικά δίκτυα και τις φυσικές συνθήκες που χρειάζονται τα ζώα, με αποτέλεσμα να υποφέρουν, να εξαντλούνται από τις συνθήκες αιχμαλωσίας και να πεθαίνουν πρόωρα. Τα ποσοστά θνησιμότητας και η αφύσικη συμπεριφορά των αιχμάλωτων δελφινιών, αποδεικνύουν ότι η έλλειψη ερεθισμάτων τους προκαλεί τρομερό στρες. Το κολύμπι αδιάκοπα σε κύκλους είναι μία μόνο ένδειξη της πλήξης και του ψυχολογικού άγχους.

Η Dr Betsy Smith μία από τους ιδρυτές της δελφινοθεραπείας, δηλώνει: «Στο επίκεντρο όλων αυτών των προγραμμάτων θεραπείας είναι η εκμετάλλευση ευάλωτων ατόμων και ευάλωτων δελφινιών».

Επισκέψεις σχολείων σε τέτοια πάρκα και ζωολογικούς κήπους δεν έχουν κανένα εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Η πλειοψηφία των ζώων σε αιχμαλωσία που χρησιμοποιούνται σε τέτοιου είδους παραστάσεις, προσφέρουν περισσότερο διασκέδαση στους θεατές και ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή, τη βιολογία, την οικολογία και τη διατήρηση των ζώων, εμφανίζοντάς τα σε αφύσικες συνθήκες να κάνουν κόλπα για το κοινό. Αντί να παρέχουν εκπαίδευση, τα προγράμματα αυτά διδάσκουν το κοινό ότι είναι αποδεκτό να κρατάμε άγρια ζώα σε αιχμαλωσία για τη δική μας διασκέδαση. Στον 21ο αιώνα με τόσο εξελιγμένη τεχνολογία, υπάρχουν άπειροι τρόποι για να γνωρίσουμε τα ζώα και να μάθουμε για τη ζωή τους. Όσοι πραγματικά ενδιαφέρονται για την ευημερία των ζώων θα πρέπει να βοηθήσουν για τη διατήρηση του φυσικού τους περιβάλλοντος και να στηρίξουν τις οργανώσεις που αγωνίζονται για τα ζώα και το περιβάλλον.

Τα θεάματα με «καλλιτέχνες» δελφίνια, όπως και εκείνα με την αρκούδα-χορεύτρια ανήκουν στο παρελθόν. Η αιχμαλωσία παραγνωρίζει ότι τα δελφίνια και τα θαλάσσια λιοντάρια είναι συναισθανόμενα όντα. Έχουν ανεπτυγμένη νοημοσύνη, συναισθήματα, περίπλοκες διανοητικές και συναισθηματικές δυνατότητες, πολυσύνθετο εγκέφαλο, και κοινωνική συμπεριφορά. Παρά τους ισχυρισμούς για εκπαιδευτικό χαρακτήρα των παραστάσεων, η παρουσία δελφινιών και θαλάσσιων λιονταριών σε ζωολογικούς κήπους, διαιωνίζει στα παιδιά την ιδέα ότι η αιχμαλωσία των ζώων είναι επιτρεπτή για τη δική μας ψυχαγωγία. Η αιχμαλωσία των ζώων αυτών και η δημόσια έκθεσή τους συμβάλλει στην έννοια του ζώου ως αντικείμενο για την κάλυψη των ψυχαγωγικών αναγκών των συμπολιτών μας.

Για χιλιάδες χρόνια, τα δελφίνια έχουν αποτελέσει θέμα ιστορικών αναφορών πολλών λαών ξεκινώντας από τη Μινωική Κρήτη μέχρι σήμερα. Τις τελευταίες δεκαετίες, η αναπτυγμένη νοημοσύνη τους, η κοινωνικότητά τους, η πολύπλοκη μεταξύ τους επικοινωνία, ο αλτρουϊσμός τους, η κοινωνική τους συμπεριφορά έχουν αποτελέσει αντικείμενο πολυάριθμων μελετών. Τα δελφίνια είναι θηλαστικά και έχουν συνείδηση, συναισθήματα, μνήμη, αισθάνονται πόνο, χρησιμοποιούν εργαλεία, έχουν περίπλοκες διανοητικές και συναισθηματικές δυνατότητες, πολυσύνθετο εγκέφαλο, σκέφτονται για το μέλλον, αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη, δημιουργούν ισχυρούς δεσμούς με άλλα άτομα του είδους τους και έχουν κοινωνική συνοχή. Έχουν διαφορετικές προσωπικότητες, ισχυρή αίσθηση του «εγώ» και μπορούν να σκεφτούν το μέλλον. Έχει επίσης καταστεί σαφές ότι είναι «πολιτιστικά» ζώα, πράγμα που σημαίνει ότι νέες μορφές συμπεριφοράς, μπορεί γρήγορα να αντιγράψει το ένα δελφίνι από τον άλλο.

Εδώ και κάποιο διάστημα, το Αττικό Πάρκο φιλοξενεί δελφίνια και θαλάσσια λιοντάρια με σκοπό την έκθεση των ζώων αυτών αλλά και τη διεξαγωγή παραστάσεων για το κοινό.

Τα δελφινάρια δεν μπορούν να προσφέρουν το χώρο, τα φυσικά ερεθίσματα, τα κοινωνικά δίκτυα και γενικώς τις φυσικές συνθήκες που χρειάζονται τα ζώα, με αποτέλεσμα να υποφέρουν, να εξαντλούνται από τις συνθήκες αιχμαλωσίας και να πεθαίνουν πρόωρα. Για ένα δελφίνι, η πισίνα είναι ένα κλουβί. Δεν μπορεί να συμπεριφέρεται φυσιολογικά όταν βρίσκεται σε αιχμαλωσία.

Σύμφωνα με την Humane Society των ΗΠΑ, http://www.hsus.org/marine_mammals/ what_are_the_issues/marine_mammals_in_captivity/ οι φάλαινες και τα δελφίνια στη θάλασσα δαπανούν μόνον το 10% έως 20% του χρόνου τους στην επιφάνεια, αλλά σε μια ρηχή δεξαμενή, περνούν τον περισσότερο χρόνο τους στην επιφάνεια, πράγμα το οποίο μπορεί να τους προκαλέσει δερματικά προβλήματα. Τα περισσότερα αιχμάλωτα δελφίνια περιορίζονται σε μικρές δεξαμενές που περιέχουν τεχνητό θαλασσινό νερό επεξεργασμένο με χημικά. Τα δελφίνια σε μια δεξαμενή δε μπορούν να χρησιμοποιήσουν το ιδιαίτερα αναπτυγμένη σόναρ τους και αυτό είναι μία από τις πιο καταστροφικές πτυχές της αιχμαλωσίας τους.

Η σύλληψη είναι μια επικίνδυνη και τραυματική εμπειρία για τα δελφίνια και μπορεί να οδηγήσει στον τραυματισμό ή και το θάνατό τους. Η βάναυση διαδικασία επιλογής, προκαλεί σε πολλά από αυτά τα ιδιαίτερα ευφυή θαλάσσια θηλαστικά θάνατο από σοκ ή πνιγμό. Ο αριθμός των δελφινιών που πεθαίνουν κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων αλίευσης ή λίγο μετά, δεν αποκαλύπτεται ποτέ από τα δελφινάρια. Αλλά και τα δελφίνια που ζουν στην αιχμαλωσία, υποφέρουν και πεθαίνουν από ασθένειες που σχετίζονται με το άγχος και τη δηλητηρίαση από το χλώριο. Επίσης, δεν μπορούν να καταδυθούν ή να κολυμπήσουν σε μια ευθεία γραμμή για όσο διάστημα επιθυμούν, ούτε θα είναι ποτέ σε θέση να χρησιμοποιήσουν την ταχύτητά τους, την ευφυΐα, το σόναρ, και την αίσθηση της συνεργασίας για την αναζήτηση της τροφής τους.

Ο Ric O'Barry πρώην εκπαιδευτής δελφινιών (αυτός εκπαίδευσε τα δελφίνια που έπαιξαν τον Flipper ), και ένας από τους συντελεστές της ταινίας «The Cove» που κέρδισε το βραβείο Όσκαρ και ανέδειξε το θέμα της βάρβαρης σφαγής δελφινιών στην Ιαπωνία, λέει ότι το αιματηρό αυτό θέαμα που η Ιαπωνία προσπαθεί να κρατήσει μακριά από τα βλέμματα του κόσμου, τροφοδοτείται από την επικερδή βιομηχανία αιχμαλωσίας και εκμετάλλευσης των δελφινιών στα δελφινάρια. Όσα δεν επιλέγονται για τα δελφινάρια, σφάζονται για το κρέας τους. Η πρωταρχική οικονομική κινητήρια δύναμη όμως για τη σφαγή των δελφινιών, είναι τα πολλά εκατομμύρια που προσφέρουν τα θαλάσσια πάρκα, γεγονός που παρέχει στους αλιείς τους πόρους για να πραγματοποιήσουν και τη σφαγή για το κρέας τους. «Αυτή είναι η οικονομική υποστήριξη της σφαγής. Αυτή είναι η αμοιβή τους». Οι ιδιοκτήτες των ενυδρείων, πληρώνουν μέχρι και $ 150.000 ανά ζώο.

Ο μύθος της ευαισθητοποίησης και της δελφινοθεραπείας

Καθώς το κοινό ευαισθητοποιείται όλο και περισσότερο για ζητήματα καλής διαβίωσης των ζώων, οι ζωολογικοί κήποι και τα ενυδρεία προσπαθούν απεγνωσμένα να δικαιολογήσουν την εκμετάλλευση των ζώων σε δημόσιες εμφανίσεις και προσπαθούν να παραπλανήσουν τον κόσμο, υποστηρίζοντας ότι στοχεύουν στην εκπαίδευση του κοινού, την ευαισθητοποίηση ή ότι η επαφή με τα δελφίνια ή αλλιώς δελφινοθεραπεία (Dolphin-Assisted Therapy - DAT) έχει θετικά αποτελέσματα σε άτομα με νοητικές ή σωματικές δυσκολίες, τα οποία όμως αποδεικνύονται εντελώς ανυπόστατα.

Η πλειοψηφία των ζώων σε αιχμαλωσία που χρησιμοποιούνται σε τέτοιου είδους παραστάσεις, προσφέρουν περισσότερο διασκέδαση στους θεατές και ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή, τη βιολογία, την οικολογία και τη διατήρηση των ζώων, εμφανίζοντάς τα σε αφύσικες συνθήκες να κάνουν κόλπα για το κοινό. Αντί να παρέχουν εκπαίδευση, τα προγράμματα αυτά διδάσκουν το κοινό ότι είναι αποδεκτό να κρατάμε άγρια ζώα σε αιχμαλωσία για τη δική μας διασκέδαση.

Η Dr. Lori Marino, νευροεπιστήμονας που έχει ασχοληθεί με τα δελφίνια, σε πρόσφατη μελέτη της http://www.nbb.emory.edu/faculty/personal/documents/MarinoetalAZA Study.pdf αναφέρει ότι «δεν υπάρχει κανένα αδιάσειστο στοιχείο μέχρι σήμερα που να αποδεικνύει ότι οι ζωολογικοί κήποι και τα ενυδρεία προωθούν αλλαγή στάσης ή ότι εκπαιδεύουν τους επισκέπτες, παρά τους ισχυρισμούς για το αντίθετο».

Οι επιστήμονες δηλώνουν επίσης ότι δεν υπάρχει καμία αποδεδειγμένη επιστημονική εγκυρότητα στην δελφινοθεραπεία. Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν τους ισχυρισμούς αυτούς. Αντιθέτως, δείχνουν ότι η δελφινοθεραπεία σχετίζεται με ενδεχόμενους κινδύνους για τον άνθρωπο και τα δελφίνια. Η ανθρώπινη βλάβη μπορεί να περιλαμβάνει σωματική βλάβη από επιθετική συμπεριφορά έως αυξημένη πιθανότητα βακτηριακής, ιογενούς, μυκητιασικής λοίμωξης: http://www. delphinschutz.org/dokus/Marino_Lilenfeld_Discussion_paper_on_DAT.pdf.

Πολλοί άνθρωποι έχουν υποστεί δαγκώματα, μώλωπες, εκδορές, γδαρσίματα και σπασμένα οστά ως αποτέλεσμα της κολύμβησης με δελφίνια. Δεν είναι λίγες οι φορές που ζώα σε θαλάσσια πάρκα παρουσίασαν ταραγμένες και επιθετικές συμπεριφορές υπό τις αγχώδεις συνθήκες αιχμαλωσίας και της αναγκαστικής αλληλεπίδρασης με τους ανθρώπους.

Ακόμα όμως κι αν υπήρχαν επιστημονικές αποδείξεις που να τεκμηρίωναν τη δελφινοθεραπεία, θα μπορούσε αυτό να δικαιολογήσει το πραγματικά υψηλό τίμημα που πληρώνουν τα δελφίνια προκειμένα να ικανοποιήσουμε την επιθυμία μας να είμαστε κοντά σε αυτά; Θα ήταν ηθικά αποδεκτό να φυλακίζουμε τα δελφίνια καταστρέφοντας έτσι τη ζωή τους, σε μια προσπάθεια να βελτιώσουμε τη δική μας;

Το πιο εκπληκτικό και πιο δριμύ κατηγορητήριο της δελφινοθεραπείας προέρχεται από το ίδιο το πρόσωπο που την ανέπτυξε. Η Dr Betsy Smith, η οποία κάποτε πίστευε ότι τα δελφίνια μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία παιδιών με ειδικές ανάγκες, αναθεώρησε τις απόψεις της δηλώνοντας: «Πρόκειται για μάλλον παραπλανητικές πρακτικές από ιδιοκτήτες δελφινάριων και προγραμμάτων κολύμβησης με δελφίνια. Στο επίκεντρο όλων αυτών των προγραμμάτων θεραπείας είναι η εκμετάλλευση ευάλωτων ατόμων και ευάλωτων δελφινιών.»

Το 2003 η Dr Betsy Smith έγραψε ότι, «Αυτό που έγινε σαφές ήταν το αν αυτό που κάναμε δικαιολογεί την αιχμαλωσία των δελφινιών» ενώ σε μία άλλη δημοσίευση αναφέρεται: «To πρωταρχικό κίνητρο όλων των προγραμμάτων αιχμαλωσίας δελφινιών είναι οικονομικό».

Εκπαίδευση

Η εκπαίδευση των δελφινιών συχνά διαστρεβλώνεται εσκεμμένα από τη βιομηχανία θαλάσσιων πάρκων καθώς ισχυρίζονται ότι τα δελφίνια εκτελούν την παράσταση επειδή τους αρέσει. Αφήνοντας νηστικά τα δελφίνια μερικοί εκπαιδευτές τα εξαναγκάζουν σε αφύσικη συμπεριφορά, εκτελώντας «κόλπα» για το κοινό. Ο Ric O’ Barry μας αποκαλύπτει τα μυστικά της εκπαίδευσης: «Όταν βλέπουμε ένα δελφίνι έτοιμο να ευχαριστήσει και να κάνει ότι του ζητήσει ο εκπαιδευτής, δεν είναι επειδή το θέλει. Είναι επειδή πεινάει. Ναι, τα δελφίνια εκτελούν κόλπα επειδή έτσι τρέφονται. Ένα από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνει ένας εκπαιδευτής για τα δελφίνια είναι ότι δεν εκτελούν αμέσως τα κόλπα αν δεν είναι πεινασμένα. Αυτός είναι ο λόγος που τρέφονται κατά τη διάρκεια του σόου. Οι εκπαιδευτές σφυρίζουν και τους πετούν ένα ψάρι κάθε φορά που κάνουν κάτι σωστά. Και ξέρουν τι πρέπει να κάνουν, διότι έχουν εκπαιδευτεί ότι έτσι θα φάνε. Στην πραγματικότητα, συχνά ξεκινούν την παράσταση μόνα τους όταν πεινάνε. Οι εκπαιδευτές αποκαλούν τη μέθοδο αυτή «θετική εκπαίδευση» ή «ανταμοιβή». Από την πλευρά των δελφινιών όμως, αυτό είναι στέρηση τροφής».

Οι επισκέπτες δεν συνειδητοποιούν ότι το πολυδιαφημιζόμενο χαμόγελο των δελφινιών «δεν αντικατοπτρίζει τη συναισθηματική τους κατάσταση». Είναι απλά το σχήμα του στόματός τους.

Όταν η Κάθυ, ένα από τα δελφίνια που έπαιζε τον Flipper πέθανε στα χέρια του O’ Barry (εκείνος πιστεύει ότι αυτοκτόνησε), τότε συνειδητοποίησε ότι η αιχμαλωσία και η εκπαίδευση των δελφινιών για να κάνουν ανόητα κόλπα είναι λάθος και έκανε σκοπό της ζωής του να σταματήσει τη σφαγή και την αιχμαλωσία τους.

«Πολλοί λίγοι άνθρωποι βλέπουν την αιχμαλωσία ως πρόβλημα» λέει ο O’Barry. «Τα δελφίνια δείχνουν να γελούν, η μουσική παίζει, ο ήλιος λάμπει, όλοι φαίνεται να περνούν καλά. Αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι έτσι».

Αυτά τα αξιολύπητα δελφίνια σε αιχμαλωσία, φορώντας αστεία καπέλα και πηδώντας μέσα από στεφάνια, δεν έχουν καμιά σχέση με τα δελφίνια σε ελεύθερη κατάσταση. Και το πιο θλιβερό είναι ότι επιτρέπουμε στη βιομηχανία της ψυχαγωγίας, όχι μόνο να μετατρέπει ένα πανέμορφο πλάσμα σε παρωδία, αλλά τους επιτρέπουμε να κερδίζουν από αυτό.

Τι συμβαίνει με τα δελφίνια, όταν το σόου τελειώνει και όλοι φεύγουν; Τα περισσότερα δελφίνια δεν κάνουν τίποτα. Απλά μαραζώνουν στα δεξαμενή και να περιμένουν για το επόμενο σόου, την επόμενη φορά που θα φάνε.

Πηγές:

Ελευθεροτυπία, 11.6.2010

Θεματική Ομάδα Οικολόγων Πράσινων

Για περισσότερες πληροφορίες:

http://www.captiveanimals.org

http://www.endcaptivity.org

http://www.savejapandolphins.org/educate.php

http://www.wdcs.org/index2.php

http://www.wspa-usa.org/pages/317_dolphin_swim_programs.cfm

http://www.wspa.org.uk/Images/159_the_case_against_marine_mammals_in_captivity_english_2009_tcm9-8409.pdf#false

http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8535618.stm

http://www.youtube.com/watch?v=T920IdkhPOU

http://www.youtube.com/watch?v=5Af67qv5Dzg

http://www.youtube.com/watch?v=kI6TSf1XEac

http://www.box.net/shared/2xu9z5op4d

STOP CAPTIVITY CAMPAIGN – INTRODUCTION TO CAPTIVITY

http://www.wdcs.org/submissions_bin/Introduction_to_Captivity.pdf

Marine Mammals in Captivity

http://www.wspa.org.uk/Images/159_the_case_against_marine_mammals_in_captivity_english_2009_tcm9-8409.pdf#false

Dr MARINO

http://www.nbb.emory.edu/faculty/personal/documents/MarinoetalAZAStudy.pdf

Dr MARINO DISCUSSIN PAPER για τη δελφινοθεραπεία

http://www.delphinschutz.org/dokus/Marino_Lilenfeld_Discussion_paper_on_DAT.pdf

Σχετικά με τη δελφινοθεραπεία - Dolphin Assisted Therapy (DAT)

http://yod2007.org/vnoffice/data/0/0/3/151/YoD%20Newsletter%20Jan%202008%20EN.pdf

http://yod2007.org/vnoffice/data/0/0/3/26/DAT%20LEAFLET.pdf

http://www.gasdetection.com/news2/health_news_digest249.html

http://www.wildfordolphins.com/TItherapy.html

http://www.csiwhalesalive.org/csi98207.html

Δ/νσεις για να στείλετε επιστολές διαμαρτυρίας:

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ grammateia@gryp.minenv.gr,

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, Υπουργός Άννα Διαμαντοπούλου: anna@diamantopoulou.gr

Υφυπουργοί Ιωάννης Πανάρετος: deputy_minister_contact@ypepth.gr

Ειδική γραμματεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης: egr@ypepth.gr

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: info@minagric.gr

Υπουργός Κατερίνα Μπατζελή: kbatz@otenet.gr

Υφυπουργός Μιχάλης Καρχιμάκης: karximakis@parliament.gr

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ: ggattiki@otenet.gr

Kυνήγι και Βιοποικιλότητα

Σε ένα από τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου του «Collapse» ο Jarred Diamond περιγράφει μια μονάδα εξόρυξης πετρελαίου στην Παπούα Νέα Γουινέα. Η μονάδα κατασκευάστηκε με προσοχή ώστε να καταστρέψει όσο δυνατόν λιγότερο από το δάσος, ανοίγοντας στενούς δρόμους και ειδικό σύστημα εξόρυξης που δεν απαιτεί χρήση μεγάλης επιφάνειας εδάφους. Η κύρια όμως αλλαγή που έφερε στην περιοχή είναι ότι σε μεγάλη έκταση γύρω από την μονάδα απαγορεύτηκε αυστηρά το κυνήγι για λόγους ασφαλείας. Το αποτέλεσμα, περιγράφει ο Diamond, σε λίγο χρόνο ήταν θεαματικό: πολλά σπάνια κι απειλούμενα είδη που επιζούσαν μίλια μακριά από κει, απομονωμένα σε απάτητο παρθένο δάσος, όχι μόνο επεκτάθηκαν και εποίκησαν την νέα περιοχή της εξόρυξης αλλά η συμπεριφορά τους έγινε φιλικότερη προς τον άνθρωπο, με αποτέλεσμα να μην ενοχλούνται από την παρουσία εργατών και τις δραστηριότητες του εργοταξίου.

Στο νου μου, διαβάζοντάς το, ήρθε μια μικρή λιμνοθάλασσα με την οποία είχα ασχοληθεί μερικά χρόνια νωρίτερα: την Αλυκή Αιγίου. Αυτός ο μικρός υγρότοπος, μέσα στην πόλη του Αιγίου, δεν είχε σχεδόν καμιά αξία για τα πουλιά μέχρι που απαγορεύτηκε το κυνήγι. Από την απαγόρευση κι έπειτα όχι μόνο εποικίστηκε από πολυάριθμα απειλούμενα είδη, αλλά τα πουλιά εκεί, συμπεριφέρονται με εμπιστοσύνη προς τους ανθρώπους κι ως αποτέλεσμα εκμεταλλεύονται σημεία φωλιάσματος και διατροφής, που προηγουμένως ήταν απρόσιτα. Αίφνης, η έκταση του διαθέσιμου γι’αυτά βιότοπου αυξήθηκε με την αξιοποίηση νέων περιθωριακών περιοχών. Εδώ να σημειωθεί πως τα είδη που εμφανίστηκαν δεν ανήκουν σε αυτά που θεωρούνται «θηράματα» αλλά είναι είδη που απαγορεύεται το κυνήγι τους. Εύλογα, ακόμη κι αν τηρούνται οι νόμοι, όταν πέφτει μια τουφεκιά ο ήχος πανικοβάλλει ένα θηρεύσιμό είδος όσο κι ένα προστατευόμενο διότι δεν έχουν την επίγνωση του νόμου που έχουν βάλει οι άνθρωποι και νοιώθουν όλα εξ ίσου τον κίνδυνο. Και εδώ θέλω να επικεντρώσω: η αίσθηση κινδύνου που προκαλεί το κυνήγι σε όλα τα είδη ανεξαιρέτως, έχει πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις απ’ ότι ο ίδιος ο φόνος κάποιων από αυτά, γιατί περιορίζει έμμεσα τον διαθέσιμο ζωτικό τους χώρο. Αυτό είναι μια «εξωτερικότητα» (με οικονομικούς όρους) της δραστηριότητας του κυνηγιού, διότι ο μέχρι τώρα υπολογισμός βιωσιμότητάς του ή μη με βάση περιορισμούς στον αριθμό, είδος και εποχή θήρας και θηρευόμενων ώστε να αντικαθίστανται οι πληθυσμοί τους, δεν συνυπολογίζει την αλλαγή συμπεριφοράς τους που προκαλεί και φυσικά ούτε τις επιπτώσεις που αυτή έχει στη χρήση του χώρου.

Σήμερα ζούμε σε μια εποχή όπου λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων όλο και περισσότερα είδη κινδυνεύουν με εξαφάνιση, μια εποχή που τα οικοσυστήματα σε μερικά χρόνια μπορεί να καταρρεύσουν πλήρως. Τόσο ταχύς και μαζικός ρυθμός εξαφάνισης δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία του πλανήτη. Παράλληλα, αναμένεται ο ανθρώπινος πληθυσμός να αυξηθεί στα 9 δις μέχρι το 2050. Αυτό θα φέρει ακόμη περισσότερες πιέσεις στο φυσικό περιβάλλον για νέους οικισμούς, εξορύξεις, αγροτικές εκμεταλλεύσεις, δρόμους, βιομηχανίες και πολλούς ακόμη λόγους.

Αν θέλουμε αυτή η επέκταση της ανθρώπινης δραστηριότητας να είναι συμβατή με την διατήρηση της βοιποικιλότητας στον πλανήτη, θα πρέπει να δώσουμε στην άγρια ζωή όσο γίνεται περισσότερο χώρο, να της προσφέρουμε βιότοπους έξω από προστατευόμενες περιοχές ακόμη και κοντά ή ανάμεσα στις δραστηριότητές μας. Αυτό, θα είναι πάρα πολύ ουσιαστικό και κρίσιμο για την επιβίωση των ειδών. Δεν μπορούμε να ζητάμε από αυτά να περιοριστούν μέσα σε νησίδες προστατευόμενων οικοσυστημάτων αλλά θα πρέπει να μπορούν να κινούνται ελεύθερα και έξω από αυτά, ώστε το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών να έχει πραγματικές συνδέσεις, χωρίς φαινόμενα «νησιωτισμού» που μπορούν να καταλήξουν σε φτώχεια γενετικού υλικού.

Ο μόνος τρόπος όμως να προσφέρουμε στην άγρια ζωή περισσότερο χώρο, ενώ παράλληλα εμείς ως είδος επεκτεινόμαστε, είναι να αλλάξουμε τη σχέση μας μαζί τους ώστε αυτά να τολμούν να ζήσουν κοντά μας. Αν αυτό συμβεί, θα έχουν στη διάθεσή τους περιοχές που σήμερα είναι γι’αυτά περιθωριακές ή αποτελούν παγίδες θανάτου. Η διαφορά θα είναι τεράστια.

Η σχέση μας με την άγρια ζωή δεν μπορεί να αλλάξει παρά μόνο με την πλήρη και παγκόσμια κατάργηση του κυνηγιού: αυτός είναι ο μόνος παράγοντας που θα προσφέρει την απαιτούμενη ασφάλεια ώστε εκείνα να εκμεταλλευτούν νέους βιότοπους, ακόμη και τεχνητούς, κοντά σε πόλεις, εργοτάξια, βιομηχανίες και δρόμους.

Πέρα από κάθε ηθική έννοια δικαιωμάτων των ζώων, πέρα από όποια ιδέα έχει κανείς για την κρεοφαγία ή τα βαθιά «κυνηγετικά» ένστικτα του ανθρώπου, στη σημερινή εποχή το είδος μας βρίσκεται εμπρός σε ένα άλλης τάξης δίλημμα, αν θέλει να σώσει τα υπόλοιπα είδη: είτε ο άνθρωπος θα περιορίσει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τις δραστηριότητές του απ’ότι σήμερα (κάτι πολύ δύσκολο αν υπολογισθούν οι νέες ανάγκες 9 δις ανθρώπων σε 40 χρόνια) ή, απαγορεύοντας το κυνήγι, που δεν είναι πλέον απαραίτητο ούτε για την διατροφή του είδους μας ούτε και αποτελεί σημαντικό οικονομικό παράγοντα σε παγκόσμια κλίμακα, θα τους προσφέρει μεγαλύτερο χώρο. Με αυτό το μέτρο θα καταφέρει μια πιο αρμονική συμβίωση με την άγρια ζωή συνολικά, με όλα τα είδη. Έχει αποδειχθεί πως το κυνήγι αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα αλλαγής συμπεριφοράς της άγριας ζωής: τα μεν πουλιά δεν πλησιάζουν τον άνθρωπο, τα δε θηλαστικά γίνονται νυκτόβια για να τον αποφύγουν και όλα μαζί, αποφεύγουν περιοχές κοντά σε ανθρώπινες δραστηριότητες. Σε περιοχές που δεν ενοχλούνται ποτέ από το κυνήγι οι αρκούδες είναι ημερόβιες και τα πουλιά δεν φοβούνται τον άνθρωπο. Ο φόβος του ανθρώπου δεν είναι ενστικτώδης: μαθαίνεται ως μέτρο επιβίωσης. Αρκεί να διαβάσει κανείς τις περιγραφές του Δαρβίνου όταν έφτασε στα νησιά Γκαλαπάγκος για να πεισθεί: τα πουλιά όχι μόνο δεν αναγνώριζαν τον άνθρωπο (που δεν είχαν ξαναδεί) ως θηρευτή, αλλά δεν έφευγαν ακόμη κι αν τα χτυπούσαν με μπαστούνια. Φαίνεται πως η εμφάνισή μας δεν πείθει πως είμαστε πιο επικίνδυνοι από αγελάδες, δεν έχουμε ούτε νύχια ούτε δόντια, κανένα στοιχείο που να προδίδει την φονική ισχύ μας όπως μια τίγρης ή ένας αετός. Τα ζώα αναγκάστηκαν να μας μάθουν εκ των υστέρων, αφού οι πρώτες κοινωνίες μας, με πολύ πρωτόγονα όπλα εξαφάνισαν κάμποσα είδη, ιδίως την μεγα-πανίδα.

Eίναι απολύτως απαραίτητη η καθολική απαγόρευση του κυνηγιού, για να προληφθεί η μαζική εξαφάνιση ειδών που έχει ήδη αρχίσει και αν δεν αναχαιτισθεί, θα αφήσει στα παιδιά μας έναν πολύ φτωχότερο κόσμο, με πολλά προβλήματα αστάθειας σε όλα τα επίπεδα.

Η διαχείριση του κυνηγιού, σε έναν κόσμο 9 δις θα είναι αδύνατη αλλά ούτε και φέρει το ζητούμενο αποτέλεσμα. Επιπλέον ακόμα και σήμερα, στις περισσότερες περιοχές του κόσμου οι νόμοι δεν τηρούνται. Η βιοποικιλότητα θα σωθεί μόνο με την πλήρη κατάργηση του κυνηγιού, παράλληλα φυσικά με την εξάλειψη της ακραίας φτώχειας, κάτι επίσης εφικτό με την ανάλογη βούληση. Δεν θα πάψει βέβαια να υπάρχει παρανομία, αλλά αυτή θα εντοπίζεται ευκολότερα.

Δεν μπορούμε πλέον να κοιτάζουμε προς τα πίσω, όταν υπήρχε η πολυτέλεια να σκοτώνουμε κάποιον αριθμό ζώων υπολογίζοντας την βιωσιμότητα με όρους αναπαραγωγής και να νομίζουμε πως τα πράγματα παραμένουν όπως τα γνωρίσαμε. Στο κοντινό μέλλον ασφαλώς αυτή η πολυτέλεια δεν υπάρχει γιατί ξεμείναμε από χώρο και πρέπει να συμβιώσουμε όλοι, άνθρωποι και μη στον ίδιο.

Φίλιππος Δραγούμης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος

Είναι γνωστό πως ο πλανήτης μας αντιμετωπίζει σήμερα πολλά προβλήματα. Ίσως περισσότερα από ποτέ. Ο υπερπληθυσμός, η αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων, η ερημοποίηση, η μείωση της βιοποικιλότητας, η μόλυνση του αέρα και των υδάτων, η αλλαγή του κλίματος και το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι μερικά μόνο από τα αυτά.

Η ανθρώπινη οικογένεια αντιμετωπίζει σήμερα την επικείμενη κατάρρευση της βιόσφαιρας, το λεπτό στρώμα ζωής το οποίο οργανώνεται σε οικοσυστήματα που καθιστά τη γη κατοικήσιμη. Οι λίμνες τα ποτάμια οι θάλασσες και τα δάση, όλα τα φυσικά οικοσυστήματα συμβάλλουν στην ύπαρξη της ανθρωπότητας επάνω στη γη. Οι επιστήμονες έχουν προειδοποιήσει ότι μέχρι το 2048 θα έχουν εξαφανιστεί τα αποθέματα θαλάσσιας ζωής των ωκεανών. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ αναφέρει ότι το 75% των ψαριών που καταναλώνουμε έχουν φτάσει στα όρια της υπεραλίευσης.

Είναι γνωστό ότι η σύγχρονη βιομηχανοποιημένη κοινωνία, αποτελεί απειλή για το φυσικό περιβάλλον με πολλούς τρόπους. Για αυτές τις απειλές και για την αναζήτηση λύσεων, υπάρχουν εδώ και χρόνια αρκετές διαμάχες σε διαφορετικούς χώρους. Ένα πράγμα όμως που σταθερά παραβλέπεται είναι και το βασικό: η κατανάλωση ζωικών προϊόντων.

Η εκτροφή ζώων σημαίνει, τεράστιες ποσότητες περιττωμάτων, αντιβιοτικά και ορμόνες, χημικά από τα βυρσοδεψεία, λιπάσματα και φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ζωοτροφών και τα οποία μολύνουν τα λιγοστά αποθέματα νερού, ρύπανση της ατμόσφαιρας, υποβάθμιση του εδάφους από την υπερβόσκηση, αποψίλωση δασών για νέα βοσκοτόπια και για καλλιέργειες ζωοτροφών, απώλεια βιοποικιλότητας, κοινωνική αδικία, διατάραξη κοινωνιών, ευρεία διάδοση ασθενειών κ.α.

Οι ειδικοί αναγνωρίζουν τη σημασία της διατροφής στην πρόληψη της καταστροφής του πλανήτη όλο και περισσότερο. In the Fall of 2008, Dr. Rajendra Pachauri, Chair of the IPCC, which shared a Nobel Peace Prize with Al Gore in 2008, called on people in the developed world to "give up meat for one day [a week] initially, and decrease [meat consumption] from there.” [7] More recently, James Hansen, perhaps the most prominent scientific advocate of aggressive action against global warming -- told an interviewer:

Μία έκθεση ορόσημο του 2006 από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (Livestock's Long Shadow), εκτιμά ότι η παραγωγή ζωικού κεφαλαίου είναι ένας από τους κύριους συνεισφέροντες στην παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας.

[3] Scientists at the February, 2009 annual meeting of the American Association for the Advancement of Science indicated that global warming will likely increase more rapidly than expected because greenhouse gas emissions (GHGs) have increased faster than recent predictions and increased temperatures are setting off positive feedback (self-reinforcing) mechanisms in global ecosystems.Το WorldWatch Institute, δηλώνει ότι «η σπατάλη φυσικών πόρων (γης, καλλιεργειών, ενέργειας, νερού, χημικών) προερχόμενη από την κρεοφαγία, είναι η αληθινή κινητήριος δύναμη πίσω από όλες τις βασικές μορφές της περιβαλλοντικής καταστροφής που απειλεί το μέλλον των ανθρώπων», ενώ σε πρόσφατη έκθεσή του με τίτλο Livestock and Climate αναφέρει, ότι η εκτροφή ζώων ευθύνεται για τουλάχιστον 32.564 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα ή το 51% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Μόλις προχθές νέα έκθεση των ΗΕ, διαπιστώνει για μία ακόμη φορά, ότι τα ζωικά προϊόντα (κρέας και γαλακτοκομικά) απαιτούν περισσότερους πόρους και προκαλούν υψηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από ότι οι φυτικές εναλλακτικές, και καλεί για μία παγκόσμια στροφή προς μια φυτική (vegan) διατροφή, καθώς κάτι τέτοιο είναι ζωτικής σημασίας για να σώσουμε τον κόσμο από την πείνα και τις χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η σύσταση αυτή ακολουθεί τη δήλωση του Λόρδου Nicholas Stern πέρυσι σύμφωνα με τον οποίο, μία χορτοφαγική δίαιτα θα ήταν καλύτερη για τον πλανήτη, αλλά και του Dr Rajendra Pachauri, πρόεδρου της Διακυβερνητικής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), ο οποίος καλεί τους ανθρώπους να αφαιρέσουν το κρέας από τη διατροφή τους τουλάχιστον μία ημέρα την εβδομάδα, για περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Κάποτε μπορεί να φαινόταν αφελές να ισχυριζόμαστε ότι οι διατροφικές αλλαγές μπορούν να επιφέρουν σημαντικές διαφορές στην αντιμετώπιση των πολλών κρίσεων που αντιμετωπίζουμε σήμερα, αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι αν σταματήσουμε να εκτρέφουμε τα 60 δισεκατομμύρια ζώα που σφάζονται ετησίως σε όλο τον κόσμο, αυτό θα επιφέρει μια τεράστια διαφορά σε πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα.

Και τελικά, τα ζώα σκοτώνονται με τέτοιους φοβερούς τρόπους, τώρα περισσότερο από ποτέ, ώστε η ίδια η ταυτότητά μας, ως λογικά και συναισθανόμενα όντα, καταρρίπτεται.

Πολλοί άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι η κατανάλωση κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων (συμπεριλαμβανομένων των ψαριών και γαλακτοκομικών προϊόντων) έχει μια τεράστια επίδραση στην καταστροφή του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, όχι μόνο στη δική τους χώρα αλλά και σε άλλες ηπείρους.

Η συνεχιζόμενη αύξηση της κατανάλωσης κρέατος σε όλο τον κόσμο αυξάνει αυτές τις επιβλαβείς συνέπειες. Προβλέπεται ότι η τρέχουσα παγκόσμια κατανάλωση κρέατος από 229 εκατομμύρια τόνους το 2001 θα φτάσει στους 465 εκατομμύρια τόνους το 2050, ενώ η παραγωγή γάλακτος προβλέπεται να αναρριχηθεί από 580 σε 1043 εκατομμύρια τόνους λόγω της αύξησης του πληθυσμού και των υψηλότερων εισοδημάτων. Η αύξηση αυτή έχει τροφοδοτηθεί από την αύξηση των εντατικών βιομηχανοποιημένων εκτροφείων, με περίπου το 80 τοις εκατό της ανάπτυξης στον τομέα της κτηνοτροφίας να προέρχεται από βιομηχανικά συστήματα παραγωγής που καταναλώνουν μεγάλη ποσότητα ζωοτροφών και ενέργεια και μπορεί να οδηγήσει σε άμεσο ανταγωνισμό για τη λιγοστή γη, το νερό και τους άλλους φυσικούς πόρους.

Η εκτροφή ζώων όμως συμβάλλει και στην εκτεταμένη πείνα.A June 2009 UN Food and Agriculture report indicated that the number of chronically hungry people passed the one billion mark (almost one person in six) for the first time. Μια έκθεση Ιούνιο του 2009 των Ηνωμένων Εθνών Τροφίμων και Γεωργίας ανέφερε ότι ο αριθμός των χρονίως πεινασμένων ανθρώπων για πρώτη φορά θα ξεπεράσει το ένα δισ. (σχεδόν ένας στους έξι). [17] An estimated 20 million people, mostly children, die annually from hunger and its effects and many more suffer permanent physical or mental damage due to insufficient nutrition. Την ίδια στιγμή τόσοι περίπου είναι και οι υπέρβαροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο. Αν και τα σιτηρά που παράγονται σήμερα είναι παραπάνω από αρκετά για να τραφούν όλοι οι λαοί του κόσμου, σχεδόν το 40 τοις εκατό από αυτά δίδονται στα ζώα που εκτρέφονται για σφαγή. [20] The hunger situation is likely to become even more critical as world population continues to increase and droughts, reduced soil fertility, storms and other effects of global warming reduce food production. Η κατάσταση της πείνας είναι πιθανό να καταστεί ακόμη πιο κρίσιμη, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός συνεχίζει να αυξάνεται και η ξηρασία, η μείωση της γονιμότητας του εδάφους, οι καταιγίδες και άλλες επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη μειώνουν την παραγωγή τροφίμων.

Ο κόσμος πρέπει να καταλάβει πως ό,τι τρώμε είναι ένα σημαντικό περιβαλλοντολογικό ζήτημα. Η εκτροφή ζώων είναι απώλεια πόρων σε έναν πολύ επιβαρημένο κόσμο. Η σφαγή, η μεταφορά, η επεξεργασία, η συντήρηση και το μαγείρεμα θεωρούνται επίσης σημαντικό μέρος κατανάλωσης ενέργειας.

Με λίγα λόγια «είναι πιο αποδοτικό να τρώμε απευθείας ότι καλλιεργούμε αντί να το αφήσουμε να περάσει πρώτα μέσα από ένα ζώο.

Η αλήθεια όσον αφορά πολιτικές πρωτοβουλίες σε αυτό το στάδιο είναι θλιβερή. Μέχρι στιγμής τα περιβαλλοντικά κινήματα και οι συμβιβασμοί δεν έφεραν τις πολιτικές που απαιτούνται για την αποτροπή μίας ευρείας κατάρρευσης του οικοσυστήματος, και τις βάσεις για την επίτευξη μίας παγκόσμιας οικολογικής βιωσιμότητας. Είναι εκπληκτικό ότι η προώθηση της χορτοφαγίας δεν έχει ακόμη μπει στην παγκόσμια ατζέντα παρά τα εμφανή πλεονεκτήματα. Τα κράτη αντ’ αυτού, επιδοτούν την παραγωγή ζωικών προϊόντων, με ποσά δισεκατομμυρίων ευρώ.

Οι πολιτικοί θα πρέπει να σκεφτούν τις επιχορηγήσεις στον τομέα της κτηνοτροφίας σε σχέση με την πολιτική φιλοδοξία να αντιμετωπίσουν τα περιβαλλοντικά προβλήματα και να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Εάν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα του περιβάλλοντος, είναι ώρα να δούμε την παραγωγή του κρέατος σαν προβληματική περιοχή και όχι σαν έναν τομέα για ανάπτυξη.

Με βάση τα ανωτέρω αλλά και πολλά περισσότερα, οι άνθρωποι του κόσμου αντιμετωπίζουν ένα μεγάλο δίλημμα. We can continue basically with current practices as the world continues on its increasingly rapid path to an unparalleled cataclysm. Μπορούμε να συνεχίσουμε με τις τρέχουσες πρακτικές, καθώς ο κόσμος οδεύει με μία ολοένα ταχύτερη πορεία προς ένα αβέβαιο μέλλον. Or we can adopt healthy plant-based diets and other practices that can help shift our very imperiled world to a sustainable path. Ή μπορούμε να υιοθετήσουμε μία υγιεινή φυτική (vegan) διατροφή και άλλες πρακτικές που μπορούν να συμβάλουν στη στροφή του κόσμου μας που κινδυνεύει προς μια βιώσιμη πορεία. If we fail to act and soon, how will we explain our inaction to future generations?

Εάν αποτύχουμε να δράσουμε και σύντομα, πώς θα εξηγήσουμε αδράνειά μας στις μελλοντικές γενιές;

Το Σάββατο 5 Ιουνίου 2010, μέλη του ΠΟΦΥΖΩ, της Θεματικής Ομάδας για τα Δικαιώματα των Ζώων των Οικολόγων Πράσινων και άλλοι πολίτες θα άλλοι πολίτες θα βρίσκονται στον πεζόδρομο του Θησείου και θα ενημερώνουν το κοινό για τα οφέλη της vegan διατροφής.

Έλενα Τρίπατζη